Vallende bladeren in warme goudtinten, eikels en kastanjes wegen, spinnenwebben met dauwdruppels en kaboutersporen zoeken in het bos. Een compleet en rijk themapakket voor de herfst in groep 1 en 2.
Klassiek kleuterliedje waarin de herfst zijn waar aanprijst: 'Duizend kilo bladeren op een grote hoop!'. Zingen met gebaren en ritselende bladeren in de hand.
Kies een liedje of dansactiviteit:
Eekhoorn is in paniek: er ontbreekt een blad aan zijn boom! Er moet een blaadjesdief in het bos zijn. Maar Vogel legt rustig uit hoe de seizoenen en vallende bladeren werken.
Laat kleuters vertellen over verandering in de natuur: waarom vallen bladeren af en wie is eigenlijk 'de dief'?
De herfstwind blaast zaadjes hoog door de lucht over bergen, ijs en woestijnen. Eén dapper klein zaadje landt veilig in de aarde en groeit uit tot een reuzenbloem.
Prachtige introductie op zaadverspreiding door de wind: laat kleuters zaadjes met 'vleugeltjes' (zoals esdoorn) door de klas laten dwarrelen.
Kikker ziet de bladeren vallen en het bos verkleuren. Samen met Eend en Haas ontdekt hij dat de herfst een knusse tijd is van warme dekens en samen thee drinken.
Bespreek hoe de natuur zich klaarmaakt voor de winter en wat de dieren in het bos doen.
Kleine Egel geniet van de gouden herfstbladeren en bouwt een warm holletje voor zijn winterslaap met zijn zachte rode muts.
Vraag kleuters welke spulletjes Egel verzamelt om zijn holletje warm en zacht te maken.
Muis gaat op zoek naar allerlei noten in het herfstbos: walnoten, hazelnoten, eikels en kastanjes. Welke noten kun je eten en hoe kraak je ze?
Combineer het voorlezen met een echte notenkraak- en proefactiviteit in de kring.
Knip de 5 dennenappels uit en plak ze op de juiste volgorde van kleinste naar grootste op de boomstam. Oefent seriatie en schaarbegrip.
Laat kinderen eerst met echte dennenappels leggen voordat ze knippen en plakken.
Leg verse herfstbladeren met de nervenkant naar boven onder een vel dun tekenpapier. Wrijf plat met een krijtje over het papier: als bij toverslag verschijnen alle vertakkingen van het blad!
Laat kleuters experimenteren met verschillende boomsoorten: eik, esdoorn, beuk.
Een schoenendoos met een kijkgat aan de voorkant en vliegerpapier aan de bovenkant voor gouden lichtinval. De bodem wordt bekleed met bladeren, takjes, kastanjes en een klei-eekhoorntje.
Kinderen ervaren driedimensionaal bouwen, perspectief en lichtwerking.
Knip de binnenkant uit een kartonnen bordje en maak inkepingen of perforatorgaatjes rondom. Kinderen rijgen zwarte of witte wollen draad kriskras door de gaatjes tot een prachtig web ontstaat.
Uitzonderlijk goede oefening voor oog-handcoördinatie en de vlecht-/weefbeweging.
Grote dennenappels worden het lijfje van een uil. Knip uit geel en bruin vilt grote ronde ogen, een snavel en vleugels en lijm wiebeloogjes vast met een lijmpistool (onder leiding) of knutsellijm.
Praat over de nachtdieren in het bos en hoe uilen in het donker kunnen zien en horen.
Rol een dikke witte steel van luchtdrogende klei en vorm een rode hoed. Druk er witte mozaïeksteentjes of witte vingerverfstippen op en zet de paddenstoel vast op een echte boomschijf met gedroogd mos.
Oefen vormbegrippen: kegel, cilinder, halve bol en stippatroon.
Een houten observatiehut met camouflagenetten, verrekijkers, boomstamschijven, vogelzoekkaarten, loepen en een logboek waarin kleuters waarnemingen stempelen of tekenen.
Laat kleuters 'stil' leren zijn in het vogelobservatorium om geen bosdieren te laten schrikken.
Een verzorgingshoek voor zieke egels en bosdieren: mandjes met droge bladeren, knuffelbeesten, stethoscopen, borstels om stekels te verzorgen en een herstelkaart.
Laat kinderen empathisch taalgebruik oefenen en ontdekken wat egels eten voor hun winterslaap.
De huishoek wordt een boskeuken met kookpannen, houten pollepels, een weegschaal, menukaarten met recepten (bv. 3 eikels + 2 kastanjes) en herfstschatten.
Koppel receptenkaarten met getalsymbolen en hoeveelheden aan het rollenspel.
De zand- of watertafel omgetoverd tot kabouterbos met boomstronken, echt mos, dennenappels, kastanjes, rode houten paddenstoelen en kleine kabouterpoppetjes met puntmutsen.
Stimuleer klein rollenspel en ruimtelijke begrippen: 'Zet de kabouter achter de paddenstoel en onder het mos'.
Met plastic zakjes voor ritselende bladeren, trommels voor rollende kastanjes en fluitjes voor gierende wind bootsen de kinderen samen een complete herfststorm na onder leiding van de dirigent.
Oefen dynamiek (zacht briesje tot zware stormwind) en alert reageren op visuele stoptekens.
Handpop Eekhoorn bewaart alleen eikels waarop woorden staan die rijmen op 'bos' (zoals mos, vos, los) of 'noot' (boot, groot, rood). De kleuters helpen Eekhoorn de juiste voorraadkast te vullen.
Stimuleert het rijmbewustzijn en auditieve discriminatie van eindklanken.
Een dichte doos met twee gaten. Een kleuter voelt zonder te kijken aan een voorwerp (stekelige bolster, gladde kastanje, ruwe boomschors, vochtig mos) en omschrijft de eigenschappen aan de groep.
Rijke uitbreiding van sensoriële begrippen: ruw, glad, stekelig, hard, zacht, korrelig.
Verzamel groene, gele en rode bladeren. Stamp ze fijn in een vijzel en ontdek met een koffiefilter en een drupje alcohol dat de gele en rode kleuren er altijd al in zaten.
Eenvoudige introductie op bladgroen en pigmenten: de boom bewaart zijn voedsel in zijn stam voor de winter.
Kinderen experimenteren met een balansweegschaal: hoeveel eikeltjes zijn even zwaar als één grote tamme kastanje? En wat weegt zwaarder: een handvol droge bladeren of één dennenappel?
Bespreek meetbegrippen: zwaar, licht, even zwaar, in evenwicht, omhoog en omlaag.
Kartonnen egelvormen met de cijfers 1 t/m 10 op de buik. De kleuter gooit met de dobbelsteen en knijpt het juiste aantal houten wasknijpers als 'stekels' op de rug van de egel.
Traint tegelijkertijd de driepuntspenceelgreep en het resultatief tellen.
Met stroken papier leggen kleuters ritmische patronen: kastanje - eikel - kastanje - eikel (AB) of dennenappel - blad - blad (ABB). Laat kinderen elkaars patronen voortzetten.
Vraag: 'Welke herfstschat moet hierna komen en hoe weet je dat zo zeker?'
Spelbord met spinnenlijven. Wie gooit het eerst precies 8 poten (zwarte chenilledraadjes) bij elkaar en heeft een complete spin in het web?
Oefent getalstructuren, splitsen tot 8 en biologische kennis (insecten hebben er 6, spinnen 8).
De gymzaal is een dicht herfstbos: balanceren over omgewaaide boomstammen (omgekeerde turnbanken), springen over beekjes (matten) en noten verzamelen in de boomkruin (klimrek).
Oefent evenwicht, klauteren en diepteschatting in een betekenisvolle speelcontext.
De tikker is de Herfstwind. Getikte kleuters zijn vallende bladeren die op de grond dwarrelen en stil blijven liggen tot een zacht briesje (verlosser met een lintje) hen weer tot leven wekt.
Leert stoppen op signaal, wendbaarheid in de ruimte en samenwerken.
Klassiek kleuterliedje waarin de herfst zijn waar aanprijst: 'Duizend kilo bladeren op een grote hoop!'. Zingen met gebaren en ritselende bladeren in de hand.
Koppel het liedje aan beweging: bukken bij 'grote hoop' en waaien bij 'wind'.
Het meest geliefde herfstliedje van Nederland: kabouter Spillebeen die wipt op de paddenstoel totdat hij krak zegt!
Laat kinderen meewippen op hun stoel of hurken en bij 'krak' zachtjes op de billen vallen.
Leg een wijd openstaande droge dennenappel in een bak met koud water. Binnen een uur sluiten de schubben zich helemaal hermetisch af! Haal hem eruit en laat hem op de verwarming weer opengaan.
Laat kinderen voorspellen en observeren: waarom beschermt de dennenappel zijn zaadjes tegen regen?
Snijd de steel van een grote verse champignon en leg de hoed met de lamellen naar beneden op een vel papier met een glas eroverheen. De volgende ochtend zie je een prachtig sporenpatroon!
Onderzoek met de loep: leg uit dat sporen de zaadjes van de paddenstoel zijn.
Op een transparante mat met herfstvlakken (kastanje, eikel, paddenstoel, holle boom) programmeren kleuters de Bee-Bot van start naar de verstopte eikels zonder de vos tegen te komen.
Oefen stapsgewijs vooruitdenken, tellen van stappen en richtingsbegrippen (links, rechts, vooruit).
Flip de Beer trekt zijn laarzen aan en gaat met kinderen het herfstbos in om bolsters, kastanjes en eikels te zoeken. Wat kun je ermee knutselen?
Motiveert kleuters direct om zelf herfstmaterialen mee te nemen voor de ontdekezel.
Fahd en Raaf ontdekken waarom bomen hun bladeren verliezen en hoe de eekhoorn en egel zich voorbereiden op de koude winter.
Kijk voorafgaand aan een boswandeling: waar moeten we straks extra goed naar kijken?
Moffel en Piertje zien dat de boom boven hun hol al zijn bladeren verliest. Ze proberen de bladeren weer vast te plakken tot ze begrijpen dat de boom gaat slapen.
Koppel aan kringgesprek: kunnen we bladeren weer vastplakken of hoort dit bij de natuur?
Heb je een geweldig werkblad, kringgesprek of knutselidee voor herfst, het bos & de paddenstoelen dat hier niet mag ontbreken?