Raketten, planeten, sterren en astronauten. Een rijk kleuterthema vol nieuwe schooltaalwoorden, tellen en terugtellen, ontdekken in de donkere hoek en bewegen als een gewichtloze astronaut.
Prachtig voorleesboek over een klein jongetje dat droomt van reizen naar de sterren. André bouwt een raket van kartonnen dozen en vliegt naar de maan, waar hij zweeft en ontdekkingen doet.
Laat kleuters na het voorlezen zelf een raket vouwen of bouwen in de constructiehoek en bedenk samen wat je nodig hebt in de ruimte.
De maan heeft het 's nachts ijskoud daarboven in de donkere hemel. Een liefdevol jongetje breit een reusachtige gele muts om de maan te verwarmen.
Laat kleuters filosoferen: is het koud of warm in de ruimte? Wat zou jij de maan cadeau geven?
Een poëtisch prentenboek over de magische aantrekkingskracht van de maan, eb en vloed en de fonkelende sterrenhemel boven de aarde.
Bespreek hoe de maan aan de hemel staat en hoe die invloed heeft op het water en de aarde.
Denktekeningen: een afbeelding doet denken aan de maan, een ster of planeet, maar het is iets anders. Kinderen bedenken wat het kan zijn en tekenen dat, rekening houdend met de plek op het papier.
Variatie: laat kinderen hun creatie knippen uit papier en stof en plakken.
Kinderen tekenen zichzelf als astronaut op een printbaar tekenformat.
Laat kinderen na het tekenen vertellen wat ze als astronaut gaan doen.
Getalkaarten met ruimtewezens, zowel met als zonder afgebeelde aantallen, om cijfers en hoeveelheden aan elkaar te koppelen.
Laat groep 1 de kaarten met afgebeelde aantallen gebruiken en groep 2 die zonder aantallen.
Rijgfiguren van ruimtefiguren om uit te knippen, te lamineren en met een perforator gaten in te maken; kinderen rijgen er een veter door.
Print op ware grootte zodat de perforatiegaten de juiste maat hebben.
Werkbladen waarop een raket zweeft langs schrijfpatronen die kinderen met potlood volgen, als voorbereiding op schrijven.
Laat kinderen het patroon eerst met de vinger of in de lucht volgen voordat ze met potlood aan de slag gaan.
Pdf met zes kleurplaten in het thema ruimte, geschikt voor kleuters en de onderbouw.
Laat groep 1 een grote vlakke kleurplaat kiezen en groep 2 details invullen; laat kinderen vertellen wat ze hebben gekleurd.
Een astronaut van vouwbladen: helm van twee kleine witte bladen, gezicht van een nog kleiner blad, pak met benen van 16 vierkantjes en mouwen die van een vlieger zijn geknipt.
Laat groep 2 de astronaut vouwen; groep 1 krijgt een deel van de blaadjes voorgevouwen.
Kinderen tekenen met wasco op een groot vel een halve aardbol onderaan en een raket erboven, en kleuren het met waterverf in.
Laat kinderen eerst met wasco tekenen en daarna met waterverf erover heen, zodat de tekening zichtbaar blijft.
Een wc-rol wordt beplakt met gekleurd papier en krijgt een kegel van een rond vouwblaadje als punt. Versier de raket en maak vuur van linten van crêpepapier aan de onderkant.
Laat kinderen eerst de delen van een raket benoemen; groep 1 krijgt een voorgemaakte kegel.
Raketten vouwen: één van 16 vierkantjes en andere met de rechte en schuine vouw.
Vouw de raket eerst stap voor stap samen voor; groep 1 kiest de rechte en schuine vouw en groep 2 de versie van 16 vierkantjes.
Een grote kleurplaat van een ruimtewezen wordt opgevuld met gescheurd papier in een gekozen kleur.
Laat groep 1 grote stukken scheuren en groep 2 kleinere; kies vooraf één kleur per wezen.
Op het verfbord schilderen kinderen een ruimtewezen. Afbeeldingen op papier of tablet laten zien hoe zo'n wezen eruit kan zien.
Laat kinderen eerst een wezen bedenken en vertellen wat voor wezen het is voordat ze schilderen.
Gele papierstroken worden gescheurd en opgeplakt tot sterren, een leuke oefening voor het scheuren. Als groepswerk gaan alle sterren samen op grote kartonnen vellen.
Laat groep 1 brede stroken scheuren en groep 2 kleinere; plak de sterren als groepswerk gezamenlijk op het vel.
Kinderen knutselen een stoere astronautenrugzak, eenvoudig te maken. De rugzak is ook goed te gebruiken als goedkoop carnavalskostuum of voor rollenspel.
Gebruik de rugzak daarna in de themahoek en laat kinderen vertellen wat er in hun rugzak zit.
Kinderen schilderen de aarde met waterverf en maken een astronaut van een wc-rol, met gekleurd papier, wiebeloogjes en een helm van doorzichtig plastic. Armen en benen krijgen muizentrapjes.
Het lijmpistool is werk voor de volwassene; de rest plakt het kind zelf met knutsellijm.
In een schoenendoos maken kinderen een ruimte met maan, planeten en raket. Een astronaut van twee papieren figuurtjes met een cocktailprikker ertussen zweeft erin door de ruimte.
Prik de astronaut uit in plaats van knippen als dat makkelijker gaat. Voorbeeld is gemaakt door een kind van 8: kleuters hebben hulp nodig.
Kinderen kleuren een vel met waskrijt, verven het zwart en krassen er daarna met een houten stokje een tekening in, zoals een vliegende schotel. Het lijkt moeilijk maar is snel klaar.
Laat kinderen eerst dik met waskrijt kleuren zodat de kraslijnen goed zichtbaar worden; zet een volwassene bij het verven.
Kinderen maken een maan van een papieren bordje met een foto-stappenplan. Ze bedenken zelf welke kleur hun maan krijgt. Er hoort ook een maankleurplaat bij.
Laat kinderen eerst vertellen welke kleur hun maan krijgt en waarom; groep 1 volgt het foto-stappenplan met hulp, groep 2 werkt zelfstandig.
Een zelfgemaakte ufo is geland in het lokaal. Kinderen spelen ruimtewezens met hoofdbanden met alienhoofden en glitterkleding en onderzoeken in een onderzoeksstation buitenaards leven.
Laat kinderen eerst de rol van ruimtewezen of onderzoeker kiezen en verzin samen wat je in het onderzoeksstation gaat uitzoeken.
Een getekende of geprinte figuur uit de ruimte wordt opgevuld met loose parts.
Laat kinderen de materialen eerst vrij kiezen en daarna vertellen wat ze gebruikt hebben voor het hoofd en het pak.
Kinderen bouwen een raket in de bouwhoek, geïnspireerd door foto's. Bij de downloads staan bouwvoorbeeldkaarten in oplopende moeilijkheid, met plattegronden met hoogtegetallen.
Laat groep 1 een raket bouwen naar een foto of een eenvoudige voorbeeldkaart en groep 2 naar een kaart met hoogtegetallen.
Op ruimte-achtergronden bij Hamertje Tik timmeren kinderen bijvoorbeeld een raket, ufo of ruimtewezen. De achtergronden staan ook als kleikaarten bij de downloads.
Laat groep 1 een eenvoudige achtergrond gebruiken of de kleikaarten en groep 2 een raket, ufo of ruimtewezen timmeren; zorg voor toezicht bij het timmeren.
De zandtafel wordt een maanlandschap met stenen, goudklompjes, aluminiumfolie-propjes, zeef en trechter. Er zijn bakjes om te sorteren, stoepkrijt om gekleurd zand te maken en ruimtefiguren.
Laat kinderen eerst vrij ontdekken en daarna sorteren met de bakjes; benoem eigenschappen als fijn, zwaar en glinsterend.
Een zwarte vuilniszak met speelzand en stenen vormt een planeet, met op behangpapier een geverfd heelal. Kinderen kleien ruimtewezens, bouwen een ruimtestation of maanwagentje en planten een vlag.
Laat kinderen eerst afspreken wat er op de planeet gebouwd wordt, zodat ze samenwerken aan één ruimtestation of maanwagentje.
Op het verfbord hangen ronde vellen in plaats van rechthoekige. Kinderen verven er planeten op, met waterverf in plaats van plakkaatverf.
Laat kinderen eerst de kleuren van echte planeten bekijken op een foto; ronde vellen helpen bij het schilderen van cirkels.
Kinderen leggen raketten met mozaïekfiguren, met voorbeeldkaarten die in moeilijkheid oplopen (te downloaden).
Bied de voorbeeldkaarten oplopend aan: groep 1 begint met de eenvoudigste, groep 2 met de moeilijkere.
Ruimtewezens bouwen van houtblokjes, klei of loose parts als houtschijven en ijslollystokjes; grote wiebelogen vormen het startpunt van het gezicht.
Laat kinderen eerst een wiebeloog als startpunt kiezen en het ruimtewezen daarna aanvullen en een naam geven.
Op papier staan getekende ruimtewezens met een grote open bek. Kinderen leggen er driehoekige mozaïekfiguren in als scherpe tanden, in een patroon.
Laat kinderen het patroon van de driehoeken hardop benoemen voor ze het naleggen; groep 2 bedenkt een eigen patroon.
Thematafel met ruimteboeken, een dienblad met zand om mee te spelen en allerlei ruimte-speelfiguren eromheen.
Laat kinderen figuurtjes en boeken zelf meebrengen en gebruik ze om woorden uit het thema te oefenen.
Sensopathische speelopstelling met zwart speelzand, glow in the dark sterren, glitters en astronautenpoppetjes in de tuff tray ontdekhoek.
Gebruik een blacklight lamp in de verduisterde hoek voor een betoverende ruimtelijke ontdekervaring.
Kinderen verzinnen woorden met de r van raket vooraan. Ieder kind krijgt een plaatje van een raket en zoekt daarmee door het lokaal naar voorwerpen die met de r beginnen.
Laat kinderen eerst de klank r apart zeggen en daarna woorden noemen die met de r beginnen voordat ze gaan zoeken.
Geheugenspel: elk kind herhaalt wat de vorige zei en voegt iets toe dat mee moet naar de ruimte. Lukt het de groep alles te onthouden?
Begin met een korte rij en laat de groep samen helpen onthouden; groep 1 mag een plaatje als geheugensteun gebruiken.
Kinderen stappen zwevend als astronauten op de maan en verdelen woorden over de ruimte, de raket of de astronaut in klankgroepen.
Laat kinderen bij elk woord de lettergrepen klappen of stappen terwijl ze op de maan lopen.
Er kan maar weinig mee in de raket. Kinderen leggen vijf voorwerpen van groot naar klein en bepalen welke het kleinst is en dus mee mag. Herhaal met nieuwe voorwerpen.
Laat kinderen uitleggen waarom het kleinste voorwerp mee mag; groep 1 gebruikt drie voorwerpen in plaats van vijf.
Terugtellen vanaf verschillende getallen met een speelgoedraket die bij nul mag opstijgen.
Begin met terugtellen vanaf 5 voor groep 1 en vanaf 10 of hoger voor groep 2; laat kinderen om beurten de raket lanceren.
Een raket ligt in de kring. Voor elk goed rijmwoord op het genoemde woord gaat de raket een stukje omhoog. Eventueel ligt er een planeet op afstand; bij aankomst begint een nieuw woord.
Laat groep 1 rijmwoorden herkennen en groep 2 zelf woorden bedenken; laat kinderen de stappen van de raket hardop meetellen.
In de ruimte is alles gewichtloos. Kinderen vergelijken voorwerpen op gewicht met een balansweegschaal en oefenen zo de begrippen zwaar en licht.
Laat kinderen eerst raden welk voorwerp zwaarder is en controleer daarna met de balansweegschaal; benoem de begrippen zwaar en licht.
Woordenschatpakket (pdf) over de ruimte met 40 woordkaarten over ruimte, ruimtevaart en planeten, plus woordplaten en 36 platen met foto's gecombineerd met illustraties. Bruikbaar in de kleutergroepen en in groep 3.
Behandel elke dag enkele woordkaarten in de kring en gebruik de woorden meteen in de themahoek.
Dobbelbladen in het thema ruimte: sterren kleuren, alleen de kleinste sterren, getallen of sterren met de letter r kleuren.
Kies voor groep 1 sterren kleuren en voor groep 2 de kleinste sterren of de letter r.
Dobbelspel waarin de raket met elke worp dichter bij de maan komt. Kinderen oefenen zo het tellen en het herkennen van de stippenpatronen.
Speel in tweetallen en laat kinderen de stippenpatronen eerst herkennen voordat ze tellen.
Kinderen draaien aan een rad, zien een afbeelding en zoeken die op een bingokaart. Er is een opdracht met contouren en een opdracht met dezelfde beginklank of letter.
Laat kinderen in groepjes spelen en de gedraaide afbeelding benoemen voordat ze hem op de bingokaart zoeken.
Opening van het thema: met een missiekaart zoeken kinderen als astronaut planeetafbeeldingen op het plein of in school en ontdekken welke planeet uit de melkweg ontbreekt.
Bespreek na afloop welke planeet ontbrak en waar de kinderen de afbeeldingen vonden; groep 1 zoekt in tweetallen.
Beweeghoek Ruimte: kinderen scannen een QR-code, horen audio-opdrachten en tikken cijfers tot 10 en planeten aan op kaarten aan de muur, terwijl ze tussendoor bewegen. Daarnaast is er een Bee-Bot-mat met het zonnestelsel.
Plak de kaarten aan de muur: dat neemt weinig ruimte in en je bepaalt zelf de afstand. Goed te gebruiken tijdens de speelwerkles.
Opdracht voor de kralenplank met heelal-thema, zeven pagina's plus oplossingen: kinderen leggen het aantal kralen naast elkaar zodat er een tekening ontstaat. Ook een oefening in code kraken en programmeren.
Laat kinderen eerst het kaartje bekijken en het aantal kralen per rij tellen.
Met gele en zilveren elastiekjes spannen kleuters op een spijkerplankje (geoplank) de patronen van de Grote Beer, Cassiopeia en de Poolster na volgens voorbeeldkaarten.
Laat groep 1 een kaart met weinig punten kiezen en groep 2 een grotere sterrenbeeldkaart; tel samen de spijkers waarover het elastiekje loopt.
Twaalf mozaiekkaarten bij het thema ruimte met negen raketten, een astronaut, een vallende ster en een telescoop. Kinderen leggen blokjes op de figuur om het mozaiek na te maken.
Niet elke kaart is geschikt om blokjes bovenop te leggen; zoek de bruikbare kaarten vooraf uit.
Rijmspel met acht ruimtewoorden (maan, zon, pak, heelal, raket, bol, vuur, ruimteschip) met bij elk woord drie manen. Kinderen herkennen rijmwoorden en bedenken zelf woorden die rijmen.
Leg een basiswoord neer, laat kinderen de bijbehorende manen zoeken en daarna zelf een woord bedenken dat rijmt.
Slow-motion bewegen op muziek (als astronaut op de maan) afgewisseld met snelle reactiespellen wanneer een 'meteoor' (zachte bal) nadert.
Gebruik rustige ruimtelijke muziek om gecontroleerde lichaamsspanning en balans te stimuleren.
Liedje op de melodie van De wielen van de bus over de negen planeten van Mercurius tot Pluto, de aarde waar wij wonen en de maan met kraters.
Laat kinderen bij het zingen de namen van de planeten op volgorde herhalen; laat groep 2 de planeten op volgorde leggen.
Versje over een droom van een raket op het balkon, met aftellen van tien naar nul en opstijgen met gebrul.
Tel samen van tien naar nul terug en laat kinderen bij het opstijgen groot bewegen.
Raadliedje van Toontje Hoger Muzieklessen over ruimtepakken aan en opstijgen naar de maan; de kinderen roepen dat het een astronaut is.
Laat de kinderen bij de raadselvraag zelf het antwoord roepen en de bewegingen voor ruimtepak en opstijgen bedenken.
Vrolijk liedje over een reis in een raket omhoog, naar Pluto, Venus en Jupiter, met een vallende ster erbij.
Zing het liedje eerst voor en laat kinderen daarna de reis omhoog met bewegingen naspelen en de planeten benoemen.
Ruimteversie van Helikopter: een kind vraagt aan de astronaut of het mee mag omhoog naar de ruimte, waar vliegen fijn is.
Laat een kind astronaut zijn en de anderen vragen of ze mee mogen; wissel de rollen af.
Kort versje van een kind met een raket in de tuin dat naar de maan vliegt en daar voor iemand alle sterren aandoet.
Spreek het versje ritmisch voor en laat kinderen de laatste woorden van elke regel aanvullen.
Vrolijk dans- en meezinglied van Minidisco over een reis met een ruimteschip langs planeten, sterren en de zon. Leuk als korte bewegingspauze tijdens het thema.
Laat kleuters de danspasjes uit de video meedoen; herhaal de namen van planeten die voorbijkomen na afloop in de kring.
Prachtig sfeerlied van Dirk Scheele over de maan die 's avonds aangaat als een grote lamp aan de hemel en de aarde verlicht.
Gebruik tijdens de afsluitende kring of voor een rustmoment met gedimd licht in de klas.
Klassiek kleuterliedje over de maan, de sterren en de dieren die dansen in het zilveren maanlicht met alle bekende handgebaren.
Oefent de opeenvolgende gebaren: klompen, vogel, muggetje en de bolle maan.
Rustgevend liedje over de fonkelende sterren aan de donkere nachthemel. Uitermate geschikt voor het afsluiten van de dag of voor rust na het spelen.
Laat kinderen met hun vingers 'flikkeren' als fonkelende sterretjes.
Kinderen kleuren planeten op witte koffiefilters met stiften op waterbasis en besproeien ze met water. De kleuren lopen uit tot een marmereffect. Daarna knippen ze de planeten uit en plakken ze op zwart papier.
Een fijne waterverstuiver geeft een zachte nevel. Dubbel geplakt plakband geeft een 3D-effect.
Met een fietspomp pompen kinderen lucht in een plastic fles, die daardoor als raket wordt weggeschoten. Zo ervaren ze luchtdruk in een echt wetenschappelijk proefje.
Laat de volwassene het lanceren begeleiden en doe het buiten.
Vul een lage bak met bloem en strooi er een dun laagje cacaopoeder overheen. Laat kleuters knikkers ('meteorieten') van verschillende hoogtes vallen en bekijk de inslagkraters.
Vergelijk de inslagen: wat gebeurt er als je een zware knikker laat vallen vergeleken met een lichte?
Negen informatiekaarten over de planeten Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus, Mercurius, Venus, Aarde, Mars en Pluto, met o.a. grootte, manen, afstand tot de zon en temperatuur. Inclusief een gratis ruimteboekje.
Gebruik een of twee kaarten in de kring en laat kinderen vertellen welke planeet zij het mooist vinden.
Stoffen Bee-Bot-mat Ruimte met planeten: kinderen programmeren de Bee-Bot als astronaut langs missies. In de download zitten 24 opdrachtkaarten met antwoorden in drie niveaus.
Doel is de route in zo min mogelijk stappen af te leggen; kinderen kunnen zelf nakijken met de antwoordkaart.
Heb je een geweldig werkblad, kringgesprek of knutselidee voor de ruimte dat hier niet mag ontbreken?